Иммунитет — бу организмнинг касаллик қўзғатувчилар (вирус, бактерия, замбуруғ, паразит), заҳарли моддалар ва ҳатто айрим саратон ҳужайраларига қарши ҳимоя тизимидир. У инсон танасидаги энг мураккаб ва ақлли тизимлардан бири ҳисобланади. Иммунитет икки асосий турга бўлинади. Туғма иммунитет — инсон туғилганидан мавжуд бўлган ҳимоя. Масалан, тери, шиллиқ қаватлар, ошқозон кислотаси. Орттирилган иммунитет ҳаёт давомида шаклланади. Масалан, касалликдан кейин ёки вакцина орқали.

Инсоннинг иммун тизими заифлашса, тез-тез шамоллаш, чарчоқ, жароҳатларнинг секин битиши, аллергия, инфекцияларга мойиллик кучаяди. Қуйида иммунитетни мустаҳкамлашнинг илм-фан томонидан тасдиқланган 15 та самарали усулини келтирамиз.

Уйқу

Олимлар аниқлашича, уйқу иммун ҳужайралар фаолиятини тиклайди. Кам ухлайдиган одамлар вирусларга тезроқ чалинади. Катта ёшлилар: 7-9 соат, ўсмирлар: 8-10 соат ухлашлари керак.

Уйқу пайтида организм яллиғланишни камайтиради, антитаначалар ишлаб чиқаради, иммун хотирасини мустаҳкамлайди. Доимий уйқусизлик кортизолни оширади, бу эса иммунитетни сусайтиради.

Оқсилга бой овқат  

Иммун ҳужайралар оқсилдан қурилади. Оқсил етишмаса, организм инфекцияларга қарши кураша олмайди. Фойдали озуқалар: тухум, балиқ, товуқ гўшти, мош, ловия, қатиқ, ёнғоқ. Айниқса аминокислоталар антитанача ҳосил бўлишида муҳимдир.

C витамини

Cвитамини антиоксидант, иммун ҳужайраларни ҳимоя қилади, инфекция давомийлигини қисқартириши мумкин. Лимон, апельсин, қизил булғор қалампири, қорақат, киви, карам истеъмол қилиш тавсия қилинади

Аммо C витамини “мўъжиза” эмас. У иммунитетни қўллаб-қувватлайди, холос.

D витамини

Ушбу витамин иммун тизими учун жуда муҳим. У етишмаса, вирусли касалликлар хавфи ошади, суяклар заифлашади, яллиғланиш кучаяди. Қуёш нурига тўйиниш, ёғли балиқ, тухум сариғини истеъмол қилиш мақбул йўл. Кўплаб олимлар таъкидлашига кўра, D витамини етишмаслиги иммунитетнинг пасайиши билан боғлиқ.

Жисмоний фаоллик

Меъёрдаги спорт қон айланишини яхшилайди, иммун ҳужайраларни фаоллаштиради ва яллиғланишни камайтиради. Бу борада тез юриш, велосипед ҳайдаш, сузиш, енгил югуриш энг самарали таъсир чораларидир. Ҳафтада камида 150 дақиқа фаоллик тавсия этилади. Аммо ортиқча машқ, аксинча иммунитетни вақтинча тушириши мумкин.

Стресс

Сурункали стресс иммунитетнинг энг катта душманларидан бири. Стресс вақтида кортизол кўпаяди, яллиғланиш бузилади, иммун ҳужайралар сустлашади. Фойдали усуллар: медитация, табиат қўйнида сайр, нафас машқлари, ижод, яхши мулоқот.

Ичак микрофлорасини яхшилаш

Олимлар иммунитетнинг катта қисми ичак билан боғлиқлигини айтишмоқда. Фойдали бактериялар зарарли микробларни тўхтатади. Қатиқ, тузланган сабзавотлар, тузланган карам, клетчаткага бой овқатлар истеъмол қилиш керак.

Шакар

Ортиқча шакар яллиғланишни кучайтиради, семиришга олиб келади, иммун тизимини сусайтиради. Айниқса газли ичимликлар ва тез тайёрланадиган ширинликлар хавфли.

Сув

Сувни бежиз оби ҳаёт демайдилар. Сув лимфа айланишини таъминлайди, токсинларни чиқаради, шиллиқ қаватларни намлайди. Сувсизланиш иммун ҳимоясини пасайтириши мумкин.

Тамаки ва спиртли ичимликдан воз кечинг

Чекиш ўпкани шикастлайди, иммун ҳужайраларга зарар етказади, инфекция хавфини оширади. Тамаки тутуни ҳатто пассив чекувчиларга ҳам зарар.

Ортиқча алкогол иммун ҳужайраларни заифлаштиради, жигарга зарар беради, инфекцияларга мойилликни оширади.

Вакцинация

Вакцина иммун тизимини “машқ қилдиради”. У хавфли инфекцияларга қарши ҳимоя тайёрлайди, оғир асоратлар хавфини камайтиради. Бу иммунитетни мустаҳкамлашнинг энг кучли илмий усулларидан биридир.

Тоза ҳаво ва қуёш

Тоза ҳавода юриш стрессни камайтиради, ўпка фаолиятини яхшилайди, D витамини пайдо бўлишига ёрдам беради. Айниқса эрталабки сайр фойдали.

Меъёрий вазн

Семириш сурункали яллиғланишни келтириб чиқаради. Бу эса диабет, юрак касалликлари, иммунитет заифлашишига олиб келади.

Гигиена

Оддий қўл ювиш ҳам кучли ҳимоя воситасидир. Тўғри гигиена вирус тарқалишини камайтиради, ичак инфекцияларидан ҳимоя қилади.

Иммунитет ҳақида яна муҳим ҳақиқатлар

“Иммунитетни бир кунда ошириш” мумкин эмас. Бу узоқ муддатли ҳаёт тарзи натижасидир.

Мўъжизавий дори йўқ. “Иммунитетни 100 фоиз кўтаради” деган маҳсулотларнинг кўпи реклама. Ишонаверманг.

Ортиқча витамин ҳам хавфли. Айниқса, D витамини, A витамини, темир моддаси меъёрдан ортиқ бўлса зарар келтириши мумкин.

Руҳий ҳолат ҳам муҳим. Кўтаринкилик ва ижтимоий қўллаб-қувватлаш иммунитетга ижобий таъсир кўрсатиши ҳақида тадқиқотлар бор. Соғлом иммунитет — бу фақат касал бўлмаслик эмас, балки кучли энергия, яхши кайфият, узоқ умр, тез тикланиш деганидир.

А.Фатҳуллаев