Иссиқ кунлар чекиниб, ҳаво салқинлашган сайин одатлар ҳам ўзгаради. Кун қисқаради, томорқадаги юмушлар озаяди, кун бўйи эшик олдида турган кетмон, белкурак ва челаклар ўз жойига қайтарилади. Кўп қаватли уйда яшайдиганлар ҳам энди кўчага камроқ чиқа бошлайди. Шунда сиз уйингизда ортиқча нарсалар кўпайганини сезасиз.

Ва яна фасл алмашиши билан барчамиз шкафлар ва жавонларни кўздан кечирамиз. Кийилмайдиган кийимлар, ишлатилмайдиган идишлар, йиллар давомида «бир кун керак бўлиб қолар» деган умидда сақланаётган буюмлар...

Буларнинг ҳаммаси сенга ҳали ҳам керакми?

Уйда тартиб ўрнатиш бўйича бир неча китоб ёзган япониялик ёзувчи Мари Кондо айнан шу саволни ўртага ташлайди. Унинг фалсафасида уйни тартибга келтириш шунчаки буюмларни саралаш эмас. У ҳар бир нарсани қўлга олиб, «Бу менга қувонч бағишлайдими?» деб сўрашни таклиф қилади.

Савол оддийдек кўринади, аммо жавоб бериш жуда қийин. Чунки биз буюмларни шунчаки буюм бўлгани учун сақламаймиз. Масалан бир кўйлагингиз бор, уч йилдан бери унутилган, лекин қизингизнинг тўйида кийилгани учун ўша кунни эслатиб туради. Дарз кетган идиш-чи, ҳа у онангиздан ёдгорлик, дастаси қимирлаб қолган човгум у бувингизни эслатади, анави ранги уринган сумкани тутгингиз келмайди, аммо у биринчи маошга олинган, буларнинг ҳеч бирини  ташлашга кўз қиймайди.

Шундай қилиб, уйимизда буюмлар эмас, ўтмишимизнинг майда парчалари йиғилиб боради. Биз уларни ташлашдан қўрқамиз. Гўё буюмни чиқариб юборсак, у билан боғлиқ хотира ҳам йўқолиб кетадигандек.

Аслида-чи?  

Эҳтимол, шунинг учун ҳам уйни тартибга келтириш баъзан кутилганидан оғир кечади. «Бир кун керак бўлиб қолар» деган эҳтиёткорлик буюмлар билан хайрлаша олмасликнинг энг қулай ниқобига айланади.

Буюм арзимас бўлиши мумкин, аммо унга боғланган маъно арзимас эмасдек... Шунинг учун уйни бир кунда тубдан ўзгартиришга уриниш шарт эмас. Аввал битта токчадаги нарсаларга разм солишнинг ўзи етарли. Кийимларни, китобларни, майда-чуйдаларни бир жойга тўплаб кўриш ҳам қизиқ тажриба, одам қанча нарсаси борлигини эмас, қанча ортиқча юкни сақлаб юрганини англайди.

Мари Кондо буюмлар билан хайрлашаётганда уларга миннатдорчилик билдириш кераклигини айтади. Бу кимгадир ортиқча маросимдек туюлади, аммо ортида оддий ҳақиқат бор: сиздан кетаётган нарса ҳаётингизда бир вақтлар керак бўлган. Уни қўйиб юбориш ўша даврни инкор қилиш дегани эмас. «Сен ўз вазифангни бажардинг» деб қўйишнинг ўзи кифоя.

Яна бир гап. Биз уйда бўш жой қолдиришдан қўрқамиз. Бўш токча, бўш девор ёки бурчак худди «нимадир етишмаяпти» дегандай туюлаверади. Шунга дарҳол уни тўлдиришга шошиламиз. Гўё уй тўла бўлсагина ҳаёт ҳам тўкисдек.

Аслида эса баъзан инсонга яна бир буюм эмас, бир оз бўшлиқ керак бўлади. Кресло ёнидаги очиқ жой, китоб қўйилмаган токча, ҳеч нарса турмайдиган стол... Фақат сиз ўтириб, бемалол нафас оладиган жой. Эҳтимол, уйдаги энг қиммат нарса айнан шу эгалланмаган ҳудуд.

Куз шунинг учун ҳам гўзал фасл. Дарахтлар баргини тўкади ва буни йўқотиш эмас, фасл алмашиниши деб қабул қилади. Инсон эса кўпинча воз кечишни йўқотиш деб билади, биз ҳам куз баргини тўккандек эски нарсалардан қутилсак, эҳтимол янги буюмларга йўл очилар...

Балки биз куздан ҳар бир нарсани абадий ушлаб туриш шарт эмаслигини ўрганармиз...  

Бугун битта жавонни очиб кўринг. Ундаги ҳар бир нарсани қўлингизга олинг-да, ўзингиздан сўранг: «Мен буни ҳали ҳам хоҳлаб сақлаяпманми ёки шунчаки ташлашга қўрқяпманми?»

Жавоб, эҳтимол, буюм ҳақида эмас... Сизнинг ҳозирги ҳаётингиз, бугунги кунингиз ҳақида бўлади.