Шаҳарнинг энг малакали уқаловчи ҳамширасига илтимос тушди: етти ёшга тўлган бўлса-да, ҳалиям юролмаётган болакайни муолажа қилиш керак.

Ўшанда мен ҳам ёш, эътиборга муҳтож эдим. Меҳрга муҳтожликми, мен интернет орқали бошқа бир эркакка боғланиб қолдим. Эримга хиёнатим ошкор бўлган кун эрим ўзини бутунлай йўқотди. Чунки, севиб турмуш қурганмиз.

Тўй дабдабали ўтди. Келинчак бундай бахтни хаёлига ҳам келтирмаганди. Ҳайҳотдек ҳовли жой, кўп қаватли данғиллама уй, қўша-қўша машиналар...

У жуда ёмон одам. Қўпол, қўрс, одамови, масъулиятсиз...

Сотувчи дўкон эшиги олдида тушкун кайфиятда турган ёши каттароқ йигитни овутяпти.  Йигит ҳам гап-сўзига қараганда, бухоролик эмас. «Ҳа-а, укажон, зерикманг, бир-икки соатча ишласам, сизга йўлкирага ёрдамлашаман. Энди ҳар қандай вазият бўлади-да, одамда. Менинг ҳам уч нафар фарзандим бор. Икки нафари мусофир юртда ўқийди. Вазиятингизни тушунаман», – дерди самимият билан.

Бошланғич синфда ўқирдим. Уйда телефон жиринглади. Югуриб бориб гўшакни олдим: отамнинг яқин ўртоғи Карим амаки экан. У ҳам отамга ўхшаб ўқитувчи. Ҳақиқий ўқитувчи.

Онам камбағал оиланинг фарзанди бўлган. Келин бўлиб тушганида отамнинг тутқаноқ касали борлигини билмаган экан. Акамдан кейин мен дунёга келганман. Амакимнинг ўғли Сардор билан кетма-кет туғилганмиз. Биз туғилган йилимиз бобом вафот этган экан.

Муаллифнинг қарийб 30 йиллик (1990–2023) ушбу ижод маҳсули Ҳиндистон жанубида яшовчи мусулмон аёллари ва қизларининг оғир ҳаётидан ҳикоя қилади.

Офицер йўл-йўлакай синган таёғини ўйнаб, ўзи турган чодирга етиб олибди. Орадан анча вақт ўтгач, ташқари чиқиб қараса, бояги йўғон илон чодирнинг остонасида тасмадек чўзилиб ўлиб ётганмиш. Устида синган таёқ бўлаги!

1942 йил. Самарқанднинг Ертешар қишлоғида фақат қариялар, аёллар ва болалар қолган. Эркаклар бирин-кетин фронтга йўл олган, қишлоқ эса оғир сукунатга ботган эди. Фақат кечалари оналарнинг шивирлаган дуоси эшитиларди.

Докторни боплаб сўкиб бермоқчи бўлдиму, лекин ўзимни қайтардим. Рост-да, ахир, шу ҳам гап бўлдими? Нима, бунчалик кўп ишлаётган бўлсам, сабаби бордир…

Қутбиддиновга овчи ошнаси иккита тустовуқ инъом қилди. Тустовуқлар тозаланиб, тузланаётганда Қутбиддиновнинг феъли айниди, яъни биронта шинаванда улфат билан бирпас дилкашлик қилғуси келди.

Ногоҳ янграган телефон қўнғироғи автобусда кетаётган жувонни ҳушёр торттирди. У шошганча тиззаси устига қўйган сумкасини очиб, қўл телефонини оларкан, атрофдагиларнинг диққатини ўзига қаратгани учун хижолатдан ийманган юзини ойнага бура туриб, телефонга бир кўз югуртирди-да, илкас уни қулоғига тутди.

Улар жуда қаттиқ жанжаллашиб қолишди. Хотин тугунини тугиб, боласини опичлаб, ота уйига жўнади. Эр бир оғиз «қол» демади. Маҳаллаларига кираверишда, дугонасини учратиб қолди.

Эри бошқа жувонга илакишиб кетиб қолгач, бу аёл қайнона-қайнотаси, қайноға-қайинопалари билан бир ҳовлида яшайверди, ичидан ўтганини билдирмасдан, уларга астойдил хизмат қилаверди.

У ишдан қайтишда уч нафар фарзандига гоҳ уч дона банан, гоҳ уч дона шоколад харид қилади. Кўпроқ банан, албатта. Бундан болалар бениҳоя хурсанд бўлиб, бананни олишлари билан уйни бошларига кўтаришади.

Шу куни уйга хомуш қайтдим. Ишдан чарчамаганману, аммо, бўлиб ўтган воқеа бутун танамни эзарди. Ҳарчанд уриниб, хотирамнинг энг кичик «сим»ларигача титкиламай, ўқитувчимнинг исми шарифини эслолмадим. Хотирам 70 ёшдан ошган ўқитувчимдек ҳам эмаслигидан бироз асабийлашдим ҳам... 

Турк ёзувчиси Азиз Несиннинг шу номли ҳикоясининг ўзбек тилига таржимаси xabar.uz ўқувчилари ҳукмига ҳавола қилинмоқда. Ёқимли мутолаа.

У – машҳур рус ёзувчиси, жаҳон адабиётининг умум тан олган классик адиби. Мутахассислиги бўйича шифокор. Император академиясининг оғзаки ва ёзма нафис адабиёт бўйича фахрий академиги. Дунё миқёсида машҳур драматурглардан бири.

Юзларини бурама-бурама кексалик ажинлари қоплаб олган, ияги олдинга бўртиб чиққан бу одамнинг дўнқи пешонаси ва картошкадек бурни орасидаги кўзлари худди қисилиб қолгандек.