1927 йил 4 сентябр куни сунъий интеллект соҳасининг асосчиларидан бири бўлган америкалик олим Жон Маккарти таваллуд топган.

Бугун «сунъий интеллект» ёки AI деган тушунча деярли ҳар куни тилга олинади. Телефондаги овозли ёрдамчилар, матн ёзадиган дастурлар, расм ва видео яратадиган технологиялар, катта маълумотларни таҳлил қилиш тизимлари — буларнинг барчаси сунъий интеллектнинг замонавий кўринишларидир. Аммо «Artificial Intelligence», яъни «сунъий интеллект» атамасининг пайдо бўлишида Жон Маккартининг алоҳида ўрни бор.

У 1956 йилда АҚШда ўтказилган Дартмут конференцияси учун тайёрланган илмий таклифда «Artificial Intelligence» атамасидан фойдаланган. Шу воқеа сунъий интеллектни алоҳида илмий йўналиш сифатида шакллантиришда муҳим қадам бўлган.

Қизиғи, бугун биз бир неча сонияда ChatGPT каби тизимлардан жавоб олишга одатланган бўлсак, Маккарти яшаган даврда компьютерларнинг имкониятлари ҳозиргидан ниҳоятда чекланган эди. Шунга қарамай, у компьютерлар келажакда инсон ақлига хос айрим вазифаларни бажара олиши мумкинлиги ҳақида жиддий илмий ғояларни илгари сурган.

Жон Маккартининг яна бир катта ютуғи — LISP дастурлаш тили. Олим бу тилни 1950 йилларнинг охирида яратган. LISP кейинчалик сунъий интеллект соҳасидаги тадқиқотларда кенг қўлланилган.

Унинг яна бир қизиқ ғояси компьютер вақт ресурсларини бир нечта фойдаланувчи ўртасида бўлишиш орқали масофадан туриб фойдаланиш имкониятини яратиш эди. Бугунги булутли технологиялар ғоясига ўхшаш бу ёндашув ўша давр учун жуда илғор фикр ҳисобланган. Унинг қарашларида компьютер шунчаки ҳисоб-китоб қиладиган қурилма эмас, балки маълум вазифаларни инсон каби таҳлил қила оладиган тизимга айланиши мумкинлиги ҳақидаги ғоя муҳим ўрин тутган.

Албатта, бугунги сунъий интеллект Маккарти тасаввур қилган технологиялардан анча мураккаб. Аммо замонавий AI соҳасининг илмий пойдевори яратилишида унинг ишлари муҳим аҳамият касб этган. Жон Маккарти 2011 йилда 84 ёшида вафот этган. Унинг номи сунъий интеллект тарихи билан узвий боғлиқ бўлиб қолди.

Жон Маккартининг илмий мероси бизга бир нарсани англатади, технологиянинг қиймати унинг ўзида эмас, ундан қандай фойдаланишимизда. Сунъий интеллектдан фойдаланганда тайёр жавобни кўр-кўрона қабул қилмаслик керак. AI берган маълумотни муҳим масалаларда қайта текшириш, айниқса тиббиёт, ҳуқуқ, молия ва расмий маълумотларда ишончли манбаларга мурожаат қилиш зарур. Шунингдек, сунъий интеллектни инсон ўрнига қарор қабул қилувчи восита эмас, балки ишни енгиллаштирадиган ёрдамчи сифатида қабул қилиш энг тўғри ёндашувдир.

Бугун бир неча сўз билан савол бериб, мураккаб матн ёздиришимиз мумкин. Аммо бу имкониятдан оқилона фойдаланиш, берилган жавобни таҳлил қилиш ва ҳақиқатни текшириш ҳали ҳам инсониятнинг, сиз-у бизнинг зиммамизда!