«Og‘ir yuk ko‘tarmasang, grija qayerdan keladi?» degan noto‘g‘ri qarash hamon odamlar orasida uchrasada, biroq Garvard universiteti va xalqaro tibbiy tadqiqot markazlarining eng so‘nggi ilmiy xulosalari ushbu afsonani butunlay parchalab tashladi.

So‘nggi yillardagi tibbiy statistik ma’lumotlarga ko‘ra, umurtqa pog‘onasi disk churrasi (grija) — endilikda konchilar yoki yuk tashuvchilarning emas, balki rahbarlar, IT mutaxassislari va ofis xodimlarining kasb kasalligiga aylanib ulgurdi.

Tibbiyot olamida yangi paydo bo‘lgan «Sitting Disease» (O‘tirish kasalligi) atamasi umurtqa patologiyalarini o‘rganishda bosh mezonga aylandi. Olimlarning aniqlashicha, kuniga 6 soatdan ortiq stulda o‘tiradigan insonlarda surunkali bel og‘riqlari va disk churrasi rivojlanish xavfi bir necha barobarga ortadi.

Inson umurtqalararo disklarida shaxsiy qon tomirlari mavjud emas. Ular ozuqa va suvni faqat atrofdagi mushaklarning harakati (diffuziya) hisobiga shimib oladi. Siz kun bo‘yi kresloda harakatsiz o‘tirganingizda, disklar ozuqadan butunlay uziladi. Natijada, ular suvsizlanib (degidratatsiya), moslashuvchanligini yo‘qotadi va oddiygina burilish yoki yengil egilishda ham yorilib, churraga aylanadi.

Inson tik turganda tana vazni umurtqa pog‘onasi bo‘ylab teng taqsimlanadi. Ammo kompyuter qarshisida salgina egilib, noto‘g‘ri o‘tirilganda (qiyshiq qad-qomat), bel umurtqalariga tushadigan mexanik bosim tik turgandagidan 2-3 baravar ortib ketadi. Tasavvur qiling, siz shunchaki hisobot yozyapsiz, lekin belingiz xuddi og‘ir tosh ko‘tarib turgandek zo‘riqmoqda.

Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, kamharakatlik qon aylanishini buzib, surunkali yallig‘lanish markazlarini yuzaga keltiradi. Bunga yuqori lavozimlardagi doimiy ruhiy stress (asabiylashish) qo‘shilganda, organizmda kortizol ortib, bo‘yin va bel mushaklari surunkali spazm (qotish) holatiga o‘tadi. Qattiqlashgan mushaklar umurtqalarni xuddi qisqichdek siqib, diskni tashqariga itarib chiqaradi.

Jismaniy faollik bo‘lmaganda umurtqani ushlab turuvchi bel va qorin mushaklari (korset) zaiflashib, o‘z funksiyasini yo‘qotadi. Butun tana vazni faqatgina suyak va tog‘aylar zimmasiga tushadi. Natijada, orqa umurtqa pog‘onasi himoyasiz qoladi.

Grijadan himoyalanish uchun soatlab sport zalida og‘ir mashqlar bajarish shart emas. Eng muhimi harakatlar xilma-xilligi va qon aylanishini to‘xtatib qo‘ymaslikdir.

Har 40-50 daqiqalik o‘tirib ishlashdan so‘ng, taymer o‘rnatib bo‘lsa ham, kreslodan turing. 5 daqiqa davomida xona bo‘ylab yuring, yengil cho‘zilish (stretching) mashqlarini bajaring. Bu disklarga qayta suv va ozuqa borishini ta’minlaydi.

Kompyuter monitori ko‘z darajasida bo‘lishi, stul esa belning tabiiy egriligini (lordoz) ushlab turishi shart. Iloji bo‘lsa, zamonaviy «Sit-stand» (ham o‘tirib, ham tik turib ishlanadigan) stollaridan foydalaning.

Agar belda, bo‘yinda muntazam og‘riq, oyoq yoki qo‘llarda uyushish kuzatilsa, hech qanday o‘zboshimchalik bilan massaj yoki suyaklarni «solish» muolajalariga bormang! Darhol shifokor nazorati ostida MRT diagnostikasidan o‘tib, aniq ilmiy tashxis asosida davolanishni boshlash zarur.

O‘z sog‘lig‘ingizga rahbarlik qilishni unutmang — vaqtida qilingan oddiy harakat sizni kelajakdagi og‘ir jarrohlik amaliyotlaridan qutqarib qoladi!