«Оғир юк кўтармасанг, грижа қаердан келади?» деган нотўғри қараш ҳамон одамлар орасида учрасада, бироқ Гарвард университети ва халқаро тиббий тадқиқот марказларининг энг сўнгги илмий хулосалари ушбу афсонани бутунлай парчалаб ташлади.

Сўнгги йиллардаги тиббий статистик маълумотларга кўра, умуртқа поғонаси диск чурраси (грижа) — эндиликда кончилар ёки юк ташувчиларнинг эмас, балки раҳбарлар, IТ мутахассислари ва офис ходимларининг касб касаллигига айланиб улгурди.

Тиббиёт оламида янги пайдо бўлган «Sitting Disease» (Ўтириш касаллиги) атамаси умуртқа патологияларини ўрганишда бош мезонга айланди. Олимларнинг аниқлашича, кунига 6 соатдан ортиқ стулда ўтирадиган инсонларда сурункали бел оғриқлари ва диск чурраси ривожланиш хавфи бир неча баробарга ортади.

Инсон умуртқалараро дискларида шахсий қон томирлари мавжуд эмас. Улар озуқа ва сувни фақат атрофдаги мушакларнинг ҳаракати (диффузия) ҳисобига шимиб олади. Сиз кун бўйи креслода ҳаракатсиз ўтирганингизда, дисклар озуқадан бутунлай узилади. Натижада, улар сувсизланиб (дегидратация), мослашувчанлигини йўқотади ва оддийгина бурилиш ёки енгил эгилишда ҳам ёрилиб, чуррага айланади.

Инсон тик турганда тана вазни умуртқа поғонаси бўйлаб тенг тақсимланади. Аммо компьютер қаршисида салгина эгилиб, нотўғри ўтирилганда (қийшиқ қад-қомат), бел умуртқаларига тушадиган механик босим тик тургандагидан 2-3 баравар ортиб кетади. Тасаввур қилинг, сиз шунчаки ҳисобот ёзяпсиз, лекин белингиз худди оғир тош кўтариб тургандек зўриқмоқда.

Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, камҳаракатлик қон айланишини бузиб, сурункали яллиғланиш марказларини юзага келтиради. Бунга юқори лавозимлардаги доимий руҳий стресс (асабийлашиш) қўшилганда, организмда кортизол ортиб, бўйин ва бел мушаклари сурункали спазм (қотиш) ҳолатига ўтади. Қаттиқлашган мушаклар умуртқаларни худди қисқичдек сиқиб, дискни ташқарига итариб чиқаради.

Жисманий фаоллик бўлмаганда умуртқани ушлаб турувчи бел ва қорин мушаклари (корсет) заифлашиб, ўз функциясини йўқотади. Бутун тана вазни фақатгина суяк ва тоғайлар зиммасига тушади. Натижада, орқа умуртқа поғонаси ҳимоясиз қолади.

Грижадан ҳимояланиш учун соатлаб спорт залида оғир машқлар бажариш шарт эмас. Энг муҳими ҳаракатлар хилма-хиллиги ва қон айланишини тўхтатиб қўймасликдир.

Ҳар 40-50 дақиқалик ўтириб ишлашдан сўнг, таймер ўрнатиб бўлса ҳам, креслодан туринг. 5 дақиқа давомида хона бўйлаб юринг, енгил чўзилиш (стретчинг) машқларини бажаринг. Бу дискларга қайта сув ва озуқа боришини таъминлайди.

Компьютер монитори кўз даражасида бўлиши, стул эса белнинг табиий эгрилигини (лордоз) ушлаб туриши шарт. Иложи бўлса, замонавий «Sit-stand» (ҳам ўтириб, ҳам тик туриб ишланадиган) столларидан фойдаланинг.

Агар белда, бўйинда мунтазам оғриқ, оёқ ёки қўлларда уюшиш кузатилса, ҳеч қандай ўзбошимчалик билан массаж ёки суякларни «солиш» муолажаларига борманг! Дарҳол шифокор назорати остида МРТ диагностикасидан ўтиб, аниқ илмий ташхис асосида даволанишни бошлаш зарур.

Ўз соғлиғингизга раҳбарлик қилишни унутманг — вақтида қилинган оддий ҳаракат сизни келажакдаги оғир жарроҳлик амалиётларидан қутқариб қолади!