Тўкилган барглар, қуриган шохлар ва бошқа ўсимлик қолдиқларини чиқиндига айлантириш шарт эмас. Уларни тўғри қайта ишлаш орқали тупроқ унумдорлигини оширадиган, намликни сақлашга ёрдам берадиган ва ўсимликларнинг соғлом ўсишини таъминлайдиган қимматли органик ўғит – компост олиш мумкин. Компостлаш бир вақтнинг ўзида иккита муаммони ҳал қилиш имконини беради: органик чиқиндилар миқдорини камайтириш ва озиқа моддаларини яна тупроққа қайтариш.

Қаердан бошлаш керак?

Биринчи босқич – органик қолдиқларни йиғиш. Компостлаш учун тўкилган барглар, майда шохлар, ўт-ўланлар ва бошқа соғлом ўсимлик қолдиқлари мос келади. Йиғилган материални яхшилаб саралаб, ундан тош, тупроқ бўлаклари, пластик, металл, шиша ва бошқа бегона жисмларни олиб ташлаш керак. Йирик ва йўғон шохларни майдалаш тавсия этилади. Органик материал қанча майда бўлса, у шунча тез парчаланади ва компостлаш жараёни бир текис кечади.

Компост чуқурини қандай ташкил этиш керак?

Мевали боғлар учун ҳар бирининг ўлчами тахминан 12×4 метр бўлган учта компост чуқуридан иборат тизимдан фойдаланиш мумкин. Чуқурлар орасида тахминан 1 метр кенгликдаги йўлак қолдириш тавсия этилади. Бу компостни кўчириш, аралаштириш ва парвариш қилишни осонлаштиради.

Майдаланган барглар ва шохлар чуқурларга қатламлаб жойлаштирилади. Бунда намроқ яшил материалларни қуруқ барглар ва майдаланган шохлар билан аралаштириш тавсия этилади. Бундай уйғунлик парчаланиш жараёнининг тўғри кечишига ёрдам беради.

Намлик, ҳаво ва ҳарорат муҳим

Фаол компостлаш жараёни учун етарли намликни сақлаш зарур. Компост массаси қуриб кетмаслиги керак, бироқ унинг ҳаддан ташқари намланишига ҳам йўл қўймаслик лозим. Компостни вақти-вақти билан аралаштириш ёки ағдариб туриш ҳавонинг кириб боришини таъминлайди ва органик моддаларнинг бир текис парчаланишига ёрдам беради.

Фаол компостлаш жараёнида компост ичидаги ҳарорат 50–65 °С гача кўтарилиши мумкин. Ҳароратни назорат қилиш жараённинг қанчалик фаол кечаётганини ва компостнинг ҳолатини баҳолаш имконини беради.

Тўғри парвариш қилинганда компост материал таркиби, намлик, ҳарорат ва бошқа шароитларга қараб, одатда 2–4 ойда тайёр бўлиши мумкин.

Компостга нималарни қўшмаслик керак?

Сифатли ва хавфсиз ўғит олиш учун компост таркибига эътибор бериш муҳим.

Қуйидагиларни қўшмаслик керак:

– пластик, металл ва шиша;

– кимёвий моддалар ва маиший чиқиндилар;

– касалланган ёки зараркунандалар билан зарарланган ўсимлик қолдиқлари;

– ёнувчан материаллар ва кул;

– бошқа бегона аралашмалар.

Шунингдек, компостнинг ҳаддан ташқари қуриб кетиши ёки ортиқча намланишига йўл қўймаслик тавсия этилади.

Тайёр компостдан қандай фойдаланиш мумкин?

Тайёр компост одатда тўқ жигарранг рангга, юмшоқ ва сочилувчан тузилишга эга бўлади ҳамда тупроқни эслатувчи ҳидга эга. Ундан дарахтларни озиқлантиришда фойдаланиш, тупроқ билан аралаштириш ёки ўсимликлар атрофига солиш мумкин.

Органик ўғит тупроқнинг тузилиши ва унумдорлигини яхшилайди, унинг намликни сақлаш қобилиятини оширади ҳамда фойдали микроорганизмларнинг ривожланиши учун қулай шароит яратади. Компостдан фойдаланиш, шунингдек, кимёвий ўғитларга бўлган эҳтиёжни камайтириш ва боғдаги органик ресурслардан оқилона фойдаланиш имконини беради.

Компостлаш – экологик боғ сари оддий қадам

Тўкилган барглар ва шохларни ёқиш ёки ташлаб юбориш ўрнига уларни табиат айланишига қайтариш мумкин. Компостлаш органик қолдиқларни тупроқ унумдорлигини сақлашга ва чиқиндилар ҳажмини камайтиришга ёрдам берадиган фойдали ресурсга айлантиради.

Органик чиқиндиларни қайта ишлаш орқали биз тупроқ, ўсимликлар ва атроф-муҳитга ғамхўрлик қиламиз ҳамда соғлом ва барқарор боғ учун мустаҳкам асос яратамиз.