Туркиянинг Токат шаҳрига борган ҳар бир сайёҳ каби мен ҳам бу ҳудуднинг ўзгача “энергияси”ни ҳис этдим. Қоя устидаги тош қалъа, тарихий шаҳар, “Дракула” афсонаси, баланд тоғлар бағридан келаётган салқин ҳаво… Ва ана шу сирли манзарани мукаммал қилиб турувчи яна бир манзил — 3,4 миллион йиллик Баллижа ғори.

Ғорга кириш осон кечмаган. Буни тушуниш учун, аввало, денгиз сатҳидан 3700 метр баландликдаги тоғни тасаввур қилайлик. Бойсунтов тизмасининг Хўжа Ғурғур ота тоғи 300 метрлик тик деворга эга. Ана шу тик деворнинг қарийб ўртасига, яъни 160 метр баландликка чиқиш лозим эди.

Туркия ғор ва ғор кезувчилар учун идеал маскан бўлиб, мамлакат бўйлаб қарийб 40 000 ғор мавжуд. Ушбу ажойиб геологик тузилмаларнинг ер ости кўллари, сталактитлари ва сталагмитларини ўрганиш энг ҳаяжонли саргузаштлардан биридир. Бу сирли ер ости оламига кирганингизда, ўзингизни фантастик фильмлардагидек ҳис қилмаслик мумкин эмас.

Гранада провинциясидаги ғорда, 70 метр чуқурликда у ёлғизликда икки туғилган кунини нишонлади.

Сурхондарё вилоятининг Шеробод туманида жойлашган Сурхон давлат қўриқхонаси, Хатак бўлими, Боғли дара массивида милоддан аввалги 100−40 минг йилликка оид неандертал одам макони топилди.

Улар ўтин ёқиб овқат пиширишган, Ганга сувидан ичишган.

Улар орасида 4 та бола ва 5 та катта ёшли одам қолдиқлари аниқланган.

Тайландда ғорни томоша қилиш учун борган 12 нафар боладан 4 нафари эсон-омон қутқарилди.

Осиёдаги энг чуқур ғор Бойбулоқ бўлиб, у Бойсун туманида, Ҳисор тоғ тизмасининг Сурхондарё қисмида жойлашган. Маҳаллий аҳоли бу ерлардаги тоғларни алоҳида-алоҳида номлаб, Бойсунтоғ, Чўлбайир ва Девортоғ деб ҳам аташади.