Сунъий интеллект оламидаги етакчи ўйинчилардан бири, машҳур Claude нейротармоғи асосчиси — Anthropic компанияси атрофида жиддий мунозаралар авж олмоқда. Компанининг янги бош иқтисодчиси томонидан билдирилган фикрлар глобал экспертлар ва жамоатчилик ўртасида чинакам шов-шувга сабаб бўлди. Халқаро манбалардаги маълумотларга кўра, гап сунъий интеллект ривожланишининг иқтисодий фойдаси ва унинг инсоният келажагига таҳдиди ўртасидаги ўзаро нисбат ҳақида бормоқда.

​Anthropicнинг янги иқтисодий стратегияси доирасида тақдим этилган таҳлилларда даҳшатли, аммо шу билан бирга ҳайратланарли прогнозлар илгари сурилган. Келтирилган таҳлилий моделлар ва иқтибосларга кўра, суперинтеллект яратилиши жараёнида одамларнинг бутунлай йўқ бўлиб кетиш ёки назоратни йўқотиш хавфи тахминан 33 фоизни, яъни учдан бир қисмни ташкил этади.

​Аммо иқтисодчининг эътиборини тортган ва жамоатчиликни ҳайратда қолдирган жиҳат бошқа нарсада. Агар ушбу технологик инқилоб муваффақиятли якунланса, Ер юзидаги умумий ҳаёт даражаси ва иқтисодий фаровонлик ҳозиргидан 55 баравардан зиёдга ўсиши мумкин.

​«Иқтисодий ўсиш учун бундай таваккалга қўл уриш энг мақбул ечим», — дея таъкидлайди Anthropic эксперти. Унинг фикрича, инсоният тарихидаги ҳеч бир йирик сакраш, жумладан саноат инқилоби ёки ядро энергиясининг кашф этилиши мутлоқ хавфсиз бўлмаган. Кутилаётган улкан иқтисодий сакраш эса ушбу улкан хатарни тўлақонли оқлайди.

​Ушбу баёнот ортида иқтисодиётдаги классик «хавф ва мукофот» тамойили ётибди. Бироқ, оддий бизнес лойиҳалардан фарқли ўлароқ, бу ерда гаровга оддий маблағ эмас, балки инсоннинг яшаб қолиши тикилган.

​Агар вазият ижобий якунланса, инсоният тарихида кузатилмаган фаровонлик даражасига чиқади ва 67 фоизлик эҳтимол билан муваффақият қозонилади. Аммо салбий сценарий ишга тушса, 33 фоизлик имконият бутун бир цивилизациянинг якунига айланиши ҳеч гап эмас. Шу сабабли ҳам мазкур фикрлар жиддий эътирозларга сабаб бўлмоқда.

​Anthropic компанияси шу пайтгача рақобатчиларидан фарқли равишда, ўзини сунъий интеллектнинг ахлоқий ва хавфсиз ривожланиши тарафдори сифатида кўрсатиб келган эди. Янги иқтисодчининг бундай радикал, яъни соф фойдани ҳамма нарсадан устун қўювчи позицияси компаниянинг фундаментал қадриятларига зид келиши мумкинлиги ҳақида саволлар уйғотмоқда.

​Айрим сунъий интеллект тадқиқотчилари бу мантиқни кескин қоралашмоқда. Кўплаб мутахассислар агар самолётнинг ҳалокатга учраш эҳтимоли 33 фоиз бўлса, ҳеч ким унга чипта сотиб олмаслигини рўкач қилишмоқда. Аммо иқтисодий модел муаллифлари одамлар барибир бу йўлдан кетишини, чунки глобал миқёсдаги технологик рақобат тўхтамаслигини таъкидлашади. Демак, хавфни тўғри баҳолаб, максимал фойдага интилишдан ўзга чора йўқ.

​Anthropic экспертининг ушбу дадил прогнози келажак иқтисодиёти қанчалик шафқатсиз ва прагматик ҳисоб-китобларга асосланаётганини кўрсатади. Инсоният 55 бараварлик фаровон ҳаёт учун 33 фоизлик ҳалокат чиптасини қабул қиладими ёки йўқ, бу савол энди шунчаки илмий фантастика эмас, балки Кремний водийси корпорацияларининг реал бизнес стратегиясига айланмоқда.